«سوسک» داستانی سیاسی است از ایان مکیوون که از نویسندگان بریتانیا به شمار میآید. از او آثار متعددی نیز به فارسی در دسترس است. نسخهای که من از این کتابِ هشتادوسهصفحهای و در طاقچه خواندم به کوشش نشر چشمه و در سال ۱۳۹۹ منتشر شده. ترجمه این اثر که به جز ایپاب نسخه صوتی هم دارد، کاری از محمدحسین واقف است.
این داستانِ تخیلی روایت سوسکی به نام جیمز سمز است. جیمز سمز زندگی راحت و خرم و سرخوشانهای برای خودش دارد. میچرخد و میخورد و میخوابد. اما این آرامشی که از آن لذت میبَرد با کمشدن پاهایش و در آوردن یک زبان در دهانش در یکی از روزهای حتماً لعنتی زندگیاش تمام میشود؛ یعنی همان روزی که به آدم تبدیل شده است. آنهم نه یک آدم معمولی که آدمی مثلاً مهم و در دید که نخستوزیر انگلستان باشد.
از این بهبعد ما با نخستوزیری رودررو هستیم که قرار است کاری بزرگ برای مردمش انجامش دهد. «سوسک» در واقع داستان تغییری بزرگ در عالم سیاست اروپاست که به «برگزیت» (۳۱ژانویه۲۰۲۰) معروف است؛ همان خروج انگلستان از اتحادیه اروپا، البته در کنایه و نامستقیم. کتاب احساساتی را که انگلیسیها از رفتار دیگران یا بقیه اروپا در وجود خود دارند، بازتاب میدهد که شاید چکیدهاش در این قسمت کتاب باشد: «تو این شهر، ما گروهی بهحاشیهرونده بودیم، نفرتانگیز، هدف تحقیر یا تمسخر. در بهترین حالت نادیده میگرفتندمون. در بدترین حالت، ازمون بیزار بودند.» سرگردانی مردم پس از عملیشدن این رؤیا نیز قسمتی کوتاه اما جالب است.
کتاب «سوسک» بدون تردید برای علاقهمندان به داستانهای سیاسی انتخاب خوبی است. البته من با وجود اینکه رمانهای سیاسی را میخوانم و دوست میدارم، این یکی به دلم ننشست. داستانهای سیاسی محبوب من آمیخته با ماجراهای عاشقانهاند. مخصوصاً عاشقانههای پُررنج و لطیف را در داستانهای سیاسی دوست دارم! از طرفی، ترجیح میدهم رمانهای سیاسیای بخوانم که سیاست را از نگاه فرودستان بازتاب دهد. راوی دردهای اجتماعی و بیزاری و نقدهای مردم کوچه و بازار، آدمهای عادی باشد و نه گندهگوییها و لاتبازیهای سیاستمداران. نکته دیگر آنکه کتاب را در طاقچه اثری کافکاگونه معرفی کردهاند که من دوست نداشتم! از نگاه من، یک خواننده عام، هنرمندی فرانتس کافکا در «مسخ» بههیچوجه با «سوسک» ایان مکیوون مقایسهشدنی نیست. در معرفی این سوسک باید قید واژه «کافکایی» را زد. کافکا ناراحت میشود!
قسمتی از کتاب: «ما تاریکی رو میفهمیم و دوست داریم»